W przeciwie\u0144stwie do Dawkinsa czy Hitchensa, Sam Harris w swojej ksi\u0105\u017cce „The End of Faith” nie pr\u00f3buje ju\u017c nawet zachowa\u0107 pozor\u00f3w poprawno\u015bci politycznej i na ka\u017cdym kroku przypomina, \u017ce wiara i religia, ka\u017cda, nie tylko islam, to najwi\u0119ksze z\u0142o i zagro\u017cenie dla wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata.
Lektura Harrisa jest niepokoj\u0105ca nie dlatego, \u017ce bezkompromisowo burzy on r\u00f3\u017cne stereotypy i przes\u0105dy, obala mity i pokazuje natur\u0119 religii w \u015bwietle podobnym, jak wspomniani wcze\u015bniej autorzy. To, \u017ce Maryja zawdzi\u0119cza by\u0107 mo\u017ce swoje dziewictwo i fenomen niepokalanego pocz\u0119cia niewiedzy j\u0119zykowej ewangelist\u00f3w, albo \u017ce pochodzenie Chrystusa od Dawida opisane rodowodami na pocz\u0105tku ewangelii k\u0142\u00f3ci si\u0119 z tym, jakoby J\u00f3zef nie mia\u0142 udzia\u0142u w jego pocz\u0119ciu, to argumenty jedne z wielu, z kt\u00f3rymi spotka\u0107 mo\u017cna si\u0119 w rozmaitych miejscach i nie s\u0105 szczeg\u00f3lnie szokuj\u0105ce ani odkrywcze. To, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna zachodnia kultura doros\u0142a do takiego poziomu empatii i pragnienia dobra, \u017ce obala dyktator\u00f3w dopuszczaj\u0105cych si\u0119 ma\u0142ego u\u0142amka okropno\u015bci, kt\u00f3rych dopuszcza\u0142 si\u0119 na co dzie\u0144 B\u00f3g Starego Testamentu, te\u017c nie jest jakim\u015b szczeg\u00f3lnie oryginalnym stwierdzeniem w dzisiejszej dobie. \u017be normy moralne w r\u00f3\u017cnych spo\u0142ecze\u0144stwach wykluczaj\u0105 si\u0119 wzajemnie i poza kazirodztwem nic nie jest postrzegane jednoznacznie jako grzech i jako z\u0142o we wszystkich religiach \u015bwiata, to tak\u017ce wie ka\u017cdy student socjologii. W jednej kulturze zgwa\u0142con\u0105 kobiet\u0119 otaczamy opiek\u0105 i pocieszamy, w innej kulturze mordujemy j\u0105 w obronie honoru rodziny, nawet je\u015bli jest nasz\u0105 c\u00f3rk\u0105 czy \u017con\u0105.
Ale Harris przez ca\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 przypomina uparcie i bardzo sugestywnie, i tym chyba najbardziej mnie zaniepokoi\u0142, \u017ce w istocie wi\u0119ksz\u0105 szkod\u0119 przynosz\u0105 naszej cywilizacji ci, kt\u00f3rzy w imi\u0119 poprawno\u015bci wy\u0142\u0105czaj\u0105 sfer\u0119 religii z dyskursu logicznego, ani\u017celi ci, kt\u00f3rzy w imi\u0119 fanatyzmu religijnego dopuszczaj\u0105 si\u0119 przemocy. Zdaniem Harrisa tolerancja religijna prowadzi do tego, \u017ce uwsteczniamy si\u0119 i pogr\u0105\u017camy w otch\u0142ani, w kt\u00f3rej barbarzy\u0144cy o czternastowiecznej mentalno\u015bci dostaj\u0105 do zabawy \u015brodki masowej zag\u0142ady z XXI wieku. Harris daje liczne przyk\u0142ady tego, jak Ameryka coraz bardziej pogr\u0105\u017ca si\u0119 w \u015bredniowieczu przes\u0105d\u00f3w i guse\u0142, a konstytucyjny rozdzia\u0142 religii i pa\u0144stwa staje si\u0119 fikcj\u0105.
Harris czy Dawkins martwi\u0105 si\u0119, \u017ce nasz\u0105 cywilizacj\u0119 czeka zag\u0142ada, je\u015bli w imi\u0119 tolerancji, umiarkowanej religijno\u015bci i szacunku dla prywatno\u015bci sumienia nie rozprawimy si\u0119 z religi\u0105 i nie nadejdzie nowa era o\u015bwiecenia. Musieli obaj poczu\u0107 ulg\u0119 dowiaduj\u0105c si\u0119, \u017ce papie\u017c Benedykt XVI pod naciskiem profesor\u00f3w i student\u00f3w rzymskiego uniwersytetu La Sapienza odwo\u0142a\u0142 sw\u00f3j udzia\u0142 w jutrzejszych uroczysto\u015bciach na uczelni i sw\u00f3j wyk\u0142ad inauguracyjny.
15 lat temu, jeszcze jako kardyna\u0142, papie\u017c podobno uzna\u0142 proces Galileusza za rozs\u0105dny i sprawiedliwy, twierdz\u0105c, i\u017c w owych czasach Ko\u015bci\u00f3\u0142 pozosta\u0142 bardziej wierny rozs\u0105dkowi, ni\u017c sam Galileusz. Astronom twierdzi\u0142, \u017ce Ziemia kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca, co sta\u0142o w sprzeczno\u015bci z \u00f3wczesnym nauczaniem Ko\u015bcio\u0142a, i zosta\u0142 zmuszony do publicznego odwo\u0142ania swoich pogl\u0105d\u00f3w.
Wydaje si\u0119, \u017ce staj\u0105cy w obronie astronoma profesorowie i studenci uniwersytetu La Sapienza to zemsta Galileusza zza grobu po niemal czterystu latach od procesu. Wa\u017cny gest w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym do dzi\u015b nie brakuje ludzi zaprzeczaj\u0105cych podstawowym osi\u0105gni\u0119ciom wsp\u00f3\u0142czesnej nauki i gotowych mordowa\u0107 w obronie dos\u0142ownie pojmowanych tre\u015bci, jakie czerpi\u0105 z ksi\u0105g pisanych przez ludzi, kt\u00f3rzy – jak pisze Harris – nie potrafiliby poj\u0105\u0107 skomplikowanego wynalazku, jakim jest taczka na jednym k\u00f3\u0142ku. Wa\u017cny gest, ale czy Galileusz zza grobu poruszy Ziemi\u0119?
Ksi\u0105\u017ck\u0119 Harrisa warto przeczyta\u0107, ale na miejscu protestuj\u0105cych na Uniwersytecie La Sapienza stara\u0142bym si\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce gro\u017ani wrogowie rozumu s\u0105 wsz\u0119dzie i gdyby Benedykt XVI nale\u017ca\u0142 do tych najbardziej niebezpiecznych, nie by\u0142oby tak \u017ale, jak jest w rzeczywisto\u015bci.