Carl Sagan inspiruje w swojej nie najnowszej ju\u017c ksi\u0105\u017cce Pale Blue Dot<\/i> przede wszystkim wizjami przysz\u0142o\u015bci cz\u0142owieka w kosmosie, ale tak\u017ce wspomnienia czas\u00f3w zamierzch\u0142ych u\u015bwiadamiaj\u0105, jak nale\u017cy postrzega\u0107 niemilkn\u0105ce dzi\u015b jeszcze g\u0142osy kreacjonist\u00f3w, zwolennik\u00f3w tak zwanego „prawa naturalnego” i ekskomuniki dla urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych realizuj\u0105cych swoje obowi\u0105zki. Perypetie kopernika\u0144skiej wizji Uk\u0142adu S\u0142onecznego s\u0105 tu tylko jednym z licznych przyk\u0142ad\u00f3w, ale nie wiadomo zupe\u0142nie, czy si\u0119 \u015bmia\u0107, czy p\u0142aka\u0107 na my\u015bl o tym, \u017ce nawet po Koperniku pokolenia naukowc\u00f3w g\u0142\u0119boko wierzy\u0142y w to, \u017ce wszech\u015bwiat jest geocentryczny, a tylko dla potrzeby oblicze\u0144 matematycznych przyjmowa\u0142y za\u0142o\u017cenie, \u017ce planety kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca. Czo\u0142owy teolog watyka\u0144ski, kardyna\u0142 Robert Bellarmine, pisa\u0142 na pocz\u0105tku siedemnastego wieku, \u017ce za\u0142o\u017cenie takie nie niesie w sobie \u017cadnego niebezpiecze\u0144stwa i wystarcza dla potrzeb matematyk\u00f3w, ale gdyby przyj\u0105\u0107, \u017ce S\u0142o\u0144ce naprawd\u0119 zajmuje pozycj\u0119 centraln\u0105, a Ziemia obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego, zagro\u017cona by by\u0142a ca\u0142a religia chrze\u015bcija\u0144ska i podwa\u017cony by\u0142by autorytet Pisma \u015awi\u0119tego.
Niesamowicie zabawne s\u0105 dywagacje numerologiczno – religijno – historyczne, jakie w rozdziale \u00f3smym przedstawia Sagan w zwi\u0105zku z odkrywaniem kolejnych planet i ksi\u0119\u017cyc\u00f3w. Jak wiadomo, ju\u017c staro\u017cytni zauwa\u017cyli, \u017ce po firmamencie b\u0142\u0105ka si\u0119 siedem cia\u0142 niebieskich, kt\u00f3re poruszaj\u0105 si\u0119 wbrew wszelkiej logice, inaczej ni\u017c wszystkie pozosta\u0142e. Nazwano je wi\u0119c planetami, a \u017ce zaliczano do nich tak\u017ce S\u0142o\u0144ce i Ksi\u0119\u017cyc, by\u0142o ich siedem. Nie by\u0142o w\u015br\u00f3d nich, oczywi\u015bcie, zupe\u0142nie inaczej w\u00f3wczas postrzeganej Ziemi, a jedynie widoczne go\u0142ym okiem Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn, wszystkie nazwane imionami bog\u00f3w. We wszystkich j\u0119zykach roma\u0144skich i germa\u0144skich z \u0142atwo\u015bci\u0105 dostrzegamy zwi\u0105zek mi\u0119dzy tymi siedmioma „planetami” a dniami tygodnia, nie bez przyczyny zreszt\u0105 dzie\u0144 „\u015bwi\u0119ty” to dzie\u0144 odpowiadaj\u0105cy „planecie” najja\u015bniejszej. Staro\u017cytni mogli oczywi\u015bcie nazwa\u0107 wszystkie dni tygodnia uwzgl\u0119dniaj\u0105c stopie\u0144 jasno\u015bci poszczeg\u00f3lnych cia\u0142 niebieskich, mieliby\u015bmy w\u00f3wczas kolejno: niedziel\u0119, poniedzia\u0142ek, pi\u0105tek, czwartek, wtorek i sobot\u0119. Nie mieli poj\u0119cia o odleg\u0142o\u015bci planet od S\u0142o\u0144ca, bo w\u00f3wczas mieliby\u015bmy niedziel\u0119, \u015brod\u0119, pi\u0105tek, poniedzia\u0142ek, wtorek, czwartek i sobot\u0119. Post\u0105pili, jak post\u0105pili, a nadane przez nich nazwy odzwierciedlaj\u0105 w swej hierarchii co najwy\u017cej prymat S\u0142o\u0144ca.
Wa\u017cne jednak, \u017ce ten zbi\u00f3r siedmiu bog\u00f3w i siedmiu dni tygodnia znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0142 na postrzeganie \u015bwiata przez spo\u0142ecze\u0144stwa wielu stuleci, a liczba siedem nabra\u0142a znaczenia symbolicznego i magicznego. Stworzenie \u015bwiata zaj\u0119\u0142o siedem dni, astrologiczno – astronomiczny model wszech\u015bwiata zak\u0142ada\u0142 istnienie siedmiu kryszta\u0142owych sfer, na kt\u00f3rych umocowane by\u0142y poruszaj\u0105ce si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ziemi planety i gwiazdy, zauwa\u017cono istnienie siedmiu otwor\u00f3w w g\u0142owie, siedmiu cn\u00f3t i siedmiu grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych. Grecki alfabet liczy\u0142 sobie siedem samog\u0142osek, z kt\u00f3rych ka\u017cda zwi\u0105zana by\u0142a z jednym z planetarnych bog\u00f3w, a w alchemii doliczono si\u0119 siedmiu pierwiastk\u00f3w, tak\u017ce odpowiadaj\u0105cych poszczeg\u00f3lnym bogom. Si\u00f3dmy syn si\u00f3dmego syna mia\u0142 by\u0107 obdarzony mocami nadprzyrodzonymi, a sam\u0105 liczb\u0119 uwa\u017cano za szcz\u0119\u015bliw\u0105. W Apokalipsie \u015bw. Jana roi si\u0119 od liczby siedem, a \u015bwi\u0119ty Augustyn udowadnia\u0142, i\u017c liczba siedem ma moc mistyczn\u0105, poniewa\u017c sk\u0142ada si\u0119 z liczby trzy, kt\u00f3ra jest pierwsz\u0105 liczb\u0105 nieparzyst\u0105 (Augustyn musia\u0142 nie wiedzie\u0107 o istnieniu liczby jeden), oraz liczby cztery, kt\u00f3ra jest pierwsz\u0105 liczb\u0105 parzyst\u0105 (liczba dwa widocznie r\u00f3wnie\u017c by\u0142a w\u00f3wczas nieznana). Odkrycie przez Galileusza czterech satelit\u00f3w Jowisza kwestionowano mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce liczba ta k\u0142\u00f3ci\u0142a si\u0119 z modelem \u015bwiata, w kt\u00f3rym si\u00f3demka ma wyj\u0105tkowe znaczenie.
W miar\u0119 przyjmowania kopernika\u0144skiego modelu heliocentrycznego, S\u0142o\u0144ce i Ksi\u0119\u017cyc zosta\u0142y wykluczone z grona planet, a zaliczono do\u0144 Ziemi\u0119, przez co liczba planet zmniejszy\u0142a si\u0119 do sze\u015bciu. Napisano w\u00f3wczas niejedn\u0105 rozpraw\u0119 naukow\u0105, by udowodni\u0107, \u017ce planet musi by\u0107 faktycznie sze\u015b\u0107. Jednym z argument\u00f3w by\u0142o to, \u017ce sz\u00f3stka jest pierwsz\u0105 liczb\u0105 idealn\u0105, r\u00f3wn\u0105 sumie swoich podzielnik\u00f3w (1 + 2 + 3). Quod erat demonstrandum. Zreszt\u0105, Stw\u00f3rca pracowa\u0142 nad swoim dzie\u0142em tak naprawd\u0119 sze\u015b\u0107 dni, a si\u00f3dmego dnia odpocz\u0105\u0142, argumentowali inni. Bardzo szybko zaakceptowano wyj\u0105tkow\u0105 rol\u0119 liczby sze\u015b\u0107 w modelu dzie\u0142a stworzenia, zast\u0119puj\u0105c ni\u0105 liczb\u0119 siedem. Oczekiwano, \u017ce liczba planet musi by\u0107 r\u00f3wna liczbie ksi\u0119\u017cyc\u00f3w, skoro wi\u0119c Ziemia mia\u0142a jeden ksi\u0119\u017cyc, a Jowisz cztery, najwyra\u017aniej brakowa\u0142o jeszcze jednego. Przekonanie, \u017ce ksi\u0119\u017cyc\u00f3w musi by\u0107 sze\u015b\u0107, by\u0142o tak silne, i\u017c po odkryciu Tytana w 1655 roku Huygens zaprzesta\u0142 dalszych poszukiwa\u0144 s\u0105dz\u0105c, \u017ce odkry\u0142 wszystko, co by\u0142o do odkrycia – model wszech\u015bwiata wydawa\u0142 si\u0119 idealny.
Numerologiczne obsesje siedemnastowiecznych naukowc\u00f3w by\u0142y posuni\u0119te tak daleko, \u017ce gdy odkryto dwa kolejne ksi\u0119\u017cyce Saturna, astronom Cassim zsumowa\u0142 liczb\u0119 planet (sze\u015b\u0107) i ksi\u0119\u017cyc\u00f3w (osiem) i uzna\u0142, \u017ce otrzymana liczba czterna\u015bcie jest ho\u0142dem dla Ludwika XIV, fundatora paryskiego obserwatorium. Co wi\u0119cej, mia\u0142a ona symbolizowa\u0107, \u017ce podboje Kr\u00f3la S\u0142o\u0144ce si\u0119gn\u0119\u0142y granic Uk\u0142adu S\u0142onecznego.
Nie chce si\u0119 wierzy\u0107, jak dalece koniunkturalne, a czasem po prostu idiotyczne bywa\u0142y jeszcze kilkaset lat temu powa\u017cne dyskusje naukowe o rzeczach, kt\u00f3re dzisiaj potrafimy jednoznacznie zbada\u0107 i zmierzy\u0107. Ciekawe, jak dzisiejsze teorie naukowe b\u0119d\u0105 postrzegane za lat sto czy dwie\u015bcie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Carl Sagan inspiruje w swojej nie najnowszej ju\u017c ksi\u0105\u017cce Pale Blue Dot przede wszystkim wizjami przysz\u0142o\u015bci cz\u0142owieka w kosmosie, ale tak\u017ce wspomnienia czas\u00f3w zamierzch\u0142ych u\u015bwiadamiaj\u0105, jak nale\u017cy postrzega\u0107 niemilkn\u0105ce dzi\u015b jeszcze g\u0142osy kreacjonist\u00f3w, zwolennik\u00f3w tak zwanego „prawa naturalnego” i ekskomuniki dla urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych realizuj\u0105cych swoje obowi\u0105zki. Perypetie kopernika\u0144skiej wizji Uk\u0142adu S\u0142onecznego s\u0105 tu tylko jednym… Czytaj dalej Ludwika XIV podboje kosmosu<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[219,9,59],"class_list":["post-427","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-astronomia","tag-historia","tag-nauka","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/427","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=427"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/427\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=427"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=427"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anglista.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=427"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}